Loại rau đang nói đến là rau đắng biển, mọc ở nhiều vùng miền Việt Nam, nhất là địa bàn ven biển, sông nước.

Rau đắng biển thuộc họ hoa mõm chó, sinh trưởng tốt ở những nơi ẩm ướt như ven biển, sông, suối, đầm lầy…

Người dân ở các địa phương miền biển như Khánh Hòa, Bình Định, Quảng Ninh, Hải Phòng, các tỉnh thành miền Tây như Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ, cả ở vùng Đông Nam bộ như Tây Ninh, Đồng Nai có thể tìm thấy rau đắng biển ngoài thiên nhiên.

Nhìn bề ngoài, rau đắng biển nhỏ bé, mộc mạc, chỉ dễ nhận diện đôi chút nhờ những đóa hoa trắng muốt nhỏ nhô lên đón nắng.

Tuy nhiên, bên trong loài rau hoang dại này là cả một kho dược liệu. Dược tính trong rau đắng biển giúp giảm đau, trị tiêu chảy, hạ sốt.

Những triệu chứng của thời đại ngày nay như căng thẳng, mất tập trung, suy giảm nhận thức, rau đắng biển đều có thể giúp cải thiện.

Đặc biệt, dùng rau đắng biển hợp lý, có thể tăng cường trí nhớ, bổ não. Điều này đã được chứng minh qua thực tế đời sống dân gian của người dân Ấn Độ hàng nghìn năm trước.

Kinh nghiệm được đúc kết từ dân gian thì hiếm khi sai. Vì thế, rau đắng biển được người dân truyền miệng nhau rằng, đắt cũng phải ăn cho biết.

Rau mọc hoang, khó kiếm nên có thời điểm giá của nó lên đến gần 100 nghìn đồng một ký, tức ngang với giá thịt heo ngon, cao hơn thịt heo thường.

Như nhiều loại rau có nguồn gốc hoang dã, rau đắng biển được đưa lên thực đơn trong một số nhà hàng, như một loại đặc sản.

Rau đắng biển dùng để nhúng lẩu, xào hoặc chế biến nhiều món ngon khác như cháo cá rau đắng, canh cá rau đắng…

Chưa hết, loại rau này còn được dùng ngâm rượu, nấu lá uống trà, giã lấy nước uống hoặc bôi ngoài da.

Nhưng căn bản, đây là rau, một loại rau dại ngon miệng. Thế nên người sành ăn dùng rau đắng biển trước hết cho những món ngon, bổ dưỡng, mà chưa cần biết sâu về đặc tính dược liệu luôn có sẵn ở đó.

Bữa cơm của người miền quê Phú Yên, Bình Định ngày bão lũ trước đây thường rất đơn sơn, vì chợ búa không họp được. Lúc này đường sá ngập trong nước, đò giang cách trở, nhà còn gì ăn nấy. Mà có khi cũng chẳng còn gì mấy, do biển động không có cá, rau củ ngoài vườn bị mưa lớn gió to quật dập gãy.

Ăn gì bây giờ? Với người dân quê chịu khó chịu khổ, không thiếu cách để vượt qua. Ruộng đồng chìm dưới nước không kiếm được rau thì vô núi tìm. Chẳng cần đi xa, chỉ tới đoạn ven suối gần nhà là gặp loại rau độc đáo: chua lẻ.

Sẽ không thể tìm thấy loại rau này trong mùa nắng. Nó chỉ hiện ra khi những cơn mưa đổ xuống, như một món quà của đất trời cho người miền Trung có thêm miếng ăn mùa khó. Có hơi nước, rau chua lẻ mọc mầm, nẩy lá rất nhanh. Đoạn đường mới đi qua hôm trước còn chưa thấy gì, bữa sau quay lại đã thấy bò tràn ra xanh um.

Lá chua lẻ uốn lượn ở hai cạnh, gần giống như răng cưa, cùng với thân đều mọng nước. Rau dại, nghĩa là không chăm bón phân thuốc gì nhưng nhìn qua biết nó chứa đầy dinh dưỡng. Cọng rau nào cũng xanh thẫm đến mức có cảm giác chỉ cần cắn nhẹ là chất bổ tứa ra.

Đúng vậy, chua lẻ có thể dùng ăn sống như rau vườn. Rửa sạch ngắt gọn lại là có thể chấm ngay với nước mắm. Gắp rau giòn giòn tan trong miệng, để lại dư vị ngọt lành, hơi chua một chút đúng như tên gọi.

Khi luộc lên, chua lẻ lại có thêm vị bùi ngùi, nồng nồng. Loại rau này mà luộc rồi chấm với mắm nêm, mắm ruột thì có thể đánh gục những khẩu vị khó tính nhất. Khi đó, hương của núi rừng hòa với vị của biển cả. Mà cả hai thứ này thì luôn có sẵn ở góc trời duyên hải Trung bộ.

Bữa cơm ngày lụt đơn sơ chỉ có gạo cũ nấu dẻo thơm, dĩa rau chua lẻ, chén nước mắm giã tỏi ớt, thỉnh thoảng có mấy con khô còn sót lại, cùng tô canh cũng chủ yếu là rau. Nhưng mâm cơm dưới mái nhà năm cũ, ngoài trời vẫn mưa, nước vẫn tràn đồng, thì ngon đến tận bây giờ.

Vượt qua hình ảnh gợi nỗi niềm đời sống khó khăn một thuở, rau chua lẻ giờ đây thành một đặc sản. Hơn thế, nó là thức quà quý vì chỉ có mặt ngoài thiên nhiên vài tháng mùa mưa. Ngay cả người quê, việc tìm rau chua lẻ cũng đã khó, người phố muốn ăn càng hiếm gặp hơn.

Thỉnh thoảng, những cọng rau chua lẻ ven suối ngày cũ bất ngờ xuất hiện trong bữa cơm ở phố thị. Nhón gắp cọng chua lẻ, không chỉ là thưởng thức một loại rau ngon, bổ dưỡng, nhiều tác dụng dược liệu, mà còn cho phép mình thoáng chút bâng khuâng với ký ức đẹp quê nhà.

Trí Minh