Vắc xin AstraZeneca phòng Covid-19 hiện là loại vắc xin được nhập về nước nhiều nhất, bên cạnh vắc xin Moderna, Pfizer… Nhiều người dân, đặc biệt là tại TP.HCM đã được tiêm loại vắc xin này.

Dưới đây là toàn cảnh thông tin về vắc xin AstraZeneca được tiêm phổ biến ở nước ta hiện nay, theo tài liệu của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC).

Tiêm vắc xin được xem là phương thức hữu hiệu để hạn chế sự lây lan, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong do Covid-19 hiện nay.

Người được tiêm vắc-xin đầy đủ ít có khả năng bị lây nhiễm bệnh mà không có triệu chứng cũng như ít có khả năng lây lan vi-rút cho người khác.

Tiêm phòng cho bản thân cũng chính là bảo vệ những người xung quanh, đặc biệt là người lớn tuổi và người có các bệnh mạn tính – những người có nhiều nguy cơ mắc bệnh nặng do Covid-19, thậm chí là tử vong hơn những người khác.

Để nhanh chóng kiểm soát sự lây lan của dịch bệnh, bên cạnh các biện pháp phòng ngừa theo khuyến cáo 5K thì việc tiêm vắc-xin cho người dân ngày càng trở nên cấp bách.

Đây là tài liệu được diễn đạt bằng đồ họa dễ hiểu của Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM.

Ngày 10.8, Bộ Y tế ban hành hướng dẫn tạm thời khám sàng lọc trước tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19.

Mục đích của khám sàng lọc nhằm phát hiện và phân loại các đối tượng đủ điều kiện tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 để đảm bảo an toàn tiêm chủng.

Các đối tượng đủ điều kiện tiêm chủng: Người trong độ tuổi tiêm chủng theo khuyến cáo trong hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất và không quá mẫn cảm với hoạt chất hoặc với bất kỳ tá dược nào trong thành phần của vắc xin.

Các đối tượng cần thận trọng tiêm chủng

Các đối tượng sau phải được khám sàng lọc kỹ lưỡng và thận trọng:

– Người có tiền sử dị ứng với các dị nguyên khác.

– Người có bệnh nền, bệnh mạn tính.

– Người mất tri giác, mất năng lực hành vi.

– Người có tiền sử giảm tiểu cầu và/hoặc rối loạn đông máu.

– Phụ nữ mang thai≥ 13 tuần.

– Người phát hiện thấy bất thường dấu hiệu sống:

+ Nhiệt độ <35, 5oCvà >37,5oC.

+ Mạch: < 60 lần/phút hoặc > 100 lần/phút.

+ Huyết áp tối thiểu < 60 mmHg hoặc > 90 mmHgvà/hoặc huyết áp tối đa < 90 mmHg hoặc > 140 mmHg hoặc cao hơn 30mmHg so với huyết áp hàng ngày (ở người có tăng huyết áp đang điều trị và có hồ sơ y tế)

+ Nhịp thở > 25 lần/phút.

Các đối tượng trì hoãn tiêm chủng

– Có tiền sử rõ ràng đã mắc Covid-19 trong vòng 6 tháng.

– Đang mắc bệnh cấp tính.

– Phụ nữ mang thai dưới 13 tuần.

Chống chỉ định

– Tiền sử rõ ràng phản vệ với vắc xin phòng Covid-19 cùng loại (lần trước).

– Có bất cứ chống chỉ định nào theo công bố của nhà sản xuất.

Khám sàng lọc trước tiêm chủng

Hỏi tiền sử bệnh

Tình trạng sức khỏe hiện tại: Khám sức khoẻ hiện tại xem có sốt, hay đang mắc các bệnh cấp tính,bệnh mạn tính đang tiến triển, đặc biệt là tình trạng bệnh gợi ý Covid-19 không?

Tiền sử tiêm vắc xin phòng Covid-19: Cần khai thác chính xác loại vắc xin Covid-19 đã tiêm và thời gian đã tiêm vắc xin.

Tiền sử dị ứng

– Đã từng có tiền sử dị ứng với bất kỳ dị nguyên nào.

– Tiền sử dị ứng nặng, bao gồm cả phản vệ.

– Tiền sử dị ứng với vắc xin và bất kỳ thành phần nào của vắc xin.

– Tiền sử mắc Covid-19.

– Tiền sử suy giảm miễn dịch nặng, ung thư giai đoạn cuối, đang điều trị hóa trị, xạ trị.

– Tiền sử rối loạn đông máu/cầm máu hoặc đang dùng thuốc chống đông.

– Phụ nữ mang thai (nếu có) hoặc đang cho con bú:

– Phụ nữ mang thai: hỏi tuổi thai. Giải thích nguy cơ/lợi ích, chỉ nên cân nhắc tiêm vắc xin phòng Covid-19 cho phụ nữ mang thai ≥13 tuần khi lợi ích tiềm năng lớn hơn bất kỳ nguy cơ tiềm tàng nào đối với mẹ và thai nhi.

– Phụ nữ mang thai và đang cho con bú: chống chỉ định với vắc xin Sputnik V.2. Đánh giá lâm sàng

Phát hiện các bất thường về dấu hiệu sống:

– Đo thân nhiệt, huyết áp, đếm mạch tất cả những người đến tiêm.

– Đếm nhịp thở ở những người có bệnh nền.

Quan sát toàn trạng:

– Đánh giá mức độ tri giác bằng cách hỏi những câu hỏi về bản thân người đến tiêm. Lưu ý những người có bệnh nền nặng nằm liệt giường, mất tri giác, mất năng lực hành vi.

– Ghi nhận bất kỳ biểu hiện bất thường nào quan sát thấy ở người đến tiêm để hỏi lại về tiền sử sức khỏe.

Kết luận sau khám sàng lọc

– Chỉ định tiêm chủng ngay cho những trường hợp đủ điều kiện tiêm chủng.

– Trì hoãn tiêm chủng cho những trường hợp có ít nhất một yếu tố phải trì hoãn tiêm chủng.

– Chuyển tiêm đến cơ sở y tế có đủ khả năng cấp cứu phản vệ cho những trường hợp có tiền sử phản vệ độ 3 với bất kỳ dị nguyên nào.

– Phụ nữ mang thai ≥ 13 tuần sau khi được giải thích nguy cơ/lợi ích nếu đồng ý tiêm chủng cần chuyển đến tiêm và theo dõi tại cơ sở y tế có khả năng cấp cứu sản khoa.

– Không chỉ định tiêm cho những người có chống chỉ định tiêm chủng.

Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cung cấp thông tin ngắn gọn về các loại vắc xin Covid-19 được cấp phép ở Việt Nam để người dân nắm.

Các loại vắc-xin Covid-19

Vắc-xin mRNA: Moderna, Pfizer/BioNTech
Vắc-xin véc-tơ vi-rút: AstraZeneca, Sputnik V
Vắc-xin “nguyên vi-rút” : Sinopharm

Vi rút Corona

Gây ra bệnh Covid-19, cấu trúc gồm 4 proteins, trong đó có những protein S trên bề mặt vi-rút tạo thành hình dạng giống một chiếc vương miện, nên được đặt tên là “Corona” . Những protein S này còn là mục tiêu lý tưởng để tạo nên vắc-xin ngừa Covid-19.

Vắc xin hoạt động như thế nào?

Vắc-xin dạy tế bào của chúng ta cách tạo ra bản sao của protein S, từ đó kích hoạt hệ thống miễn dịch để tạo ra kháng thể chống lại vi-rút. Điều này giúp chúng ta không bị nhiễm bệnh nếu sau này tiếp xúc với chúng.

Triệu chứng thường gặp

Khi cơ thể đáp ứng với vắc-xin, chúng ta có thể bị sốt nhẹ, đau đầu hay ớn lạnh. Điều này hoàn toàn bình thường và cho thấy vắc-xin đang hoạt động.

Vắc xin Covid-19 hoạt động như thế nào?

Vắc xin mRNA: Moderna, Pfizer/BionNTech

mRNA là gì? Viết tắt của Messenger RNA, còn được gọi là RNA thông tin, là vật chất di truyền giúp cơ thể tạo ra protein. Vắc-xin mRNA được đưa vào cơ thể chúng ta bằng cách nào? Vắc-xin mRNA được bao bọc trong một lớp vỏ để dễ dàng đưa vào cơ thể chúng ta và giữ chúng không bị phá vỡ.

Vắc-xin véc-tơ vi-rút: AstraZeneca, Sputnik V

Vắc-xin véc-tơ vi-rút dùng một loại vi-rút khác vi-rút Corona, vi-rút này không thể gây bệnh, nhưng nó giúp chuyển tải kháng nguyên của vi-rút Corona vào cơ thể chúng ta.

Cả hai loại vắc-xin trên đều không chứa vi-rút Corona nên không thể gây bệnh và không làm thay đổi DNA của chúng ta.

Vắc-xin “nguyên vi-rút”: Sinopharm

Vắc-xin “nguyên vi-rút” dùng vi-rút Corona “bị làm chết” (vi-rút bất hoạt) để chúng không thể gây bệnh cho chúng ta. Khi vào cơ thể, chúng giúp tạo ra protein S bằng một số phản ứng với các tế bào miễn dịch. Phương pháp này đã từng được áp dụng trên các vắc-xin phòng ngừa bệnh dại, bại liệt hay viêm gan A trước đây.

Vắc-xin “nguyên vi-rút” có chứa vi-rút Corona đã “bị làm chết” nên không thể gây bệnh và không làm thay đổi DNA của chúng ta.

Nhà sản xuất khuyến cáo mỗi người tiêm tối đa 2 mũi vắc xin Moderna, cách nhau 28 ngày. Những người mắc bệnh cấp tính, bệnh nhiễm trùng hay mãn tính tiến triển thuộc nhóm trì hoãn tiêm vắc xin này. Trước khi tiêm, cần khám sàng lọc để đảm bảo chỉ định đúng đối tượng và an toàn.

Người được chỉ định tiêm vắc xin là những người đủ điều kiện sức khỏe, không có điểm bất thường cần hoãn tiêm hoặc chống chỉ định. Chống chỉnh định tiêm vắc xin Moderna đối với người có tiền sử phản ứng nặng phản vệ độ 2 trở lên với bất kỳ dị nguyên nào.

Ngoài ra, còn có các trường hợp chống chỉ định khác là người có phản ứng phản vệ nặng hoặc phản vệ độ 2 trở lên sau tiêm mũi 1 không tiêm mũi 2 của vắc xin phòng Covid-19 Moderna hoặc bất kỳ vắc xin Covid-19 mRNA nào khác; người phản ứng phản vệ nặng với hoạt chất hoặc bất kỳ tá dược nào có trong thành phần vắc xin.

Bên cạnh đó, các nhóm tạm hoãn tiêm vắc xin, gồm: Người mắc bệnh cấp tính, các bệnh nhiễm trùng hay mạn tính tiến triển; Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ; Người bị suy giảm khả năng đáp ứng miễn dịch, ung thư giai đoạn cuối, xơ gan; Trong vòng 14 ngày trước có điều trị corticoid liều cao hoặc điều trị hóa trị, xạ trị; Đã mắc Covid-19 trong vòng 6 tháng qua; Trong vòng 90 ngày trước đó có điều trị Immunoglobulin hoặc điều trị huyết tương của người bệnh Covid-19; Tiền sử tiêm vắc xin khác trong vòng 14 ngày trước.

Người cần cẩn trọng khi tiêm vắc xin là người có tiền sử dị ứng với các dị nguyên khác; Người có bệnh nền nặng bệnh mãn tính chưa được điều trị ổn định; Người mất tri giác mất năng lực hành vi; Người có tiền sử viêm cơ tim và viêm màng ngoài tiêm…

Đối tượng có tiền sử viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim cũng cần cẩn trọng khi tiêm vắc xin phòng Covid-19 Moderna, theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Phản ứng sau khi viêm vắc xin Mordena theo khuyến cáo của nhà sản xuất gồm có: Phản ứng rất phổ biến bao gồm: Nhức đầu, buồn nôn, nôn, đau cơ, đau khớp và cứng khớp, đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi, ớn lạnh, sốt, nổi hạch, sưng đỏ vị trí tiêm. Phản ứng phổ biến: Phát ban, mẩn đỏ hoặc sưng tại chỗ tiêm, nôn, tiêu chảy. Phản ứng không phổ biến: Ngứa chỗ tiêm. Phản hứng hiếm là sưng mặt, liệt mặt ngoại biên cấp tính.

Tuy nhiên, phản ứng phản vệ sau khi tiêm vắc xin là hiếm gặp. Nhưng các báo cáo cũng cho thấy nguy cơ viêm cơ tim và viêm ngoài màng tim tăng lên, đặc biệt là sau khi tiêm phòng vắc xin Moderna liều thứ 2. Thông thường các triệu chứng khởi phát trong vòng vài ngày sau tiêm.

Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định 3355/QĐ-BYT về Kế hoạch triển khai chiến dịch tiêm vắc xin phòng Covid-19 năm 2021 – 2022. Theo đó, có 16 nhóm đối tượng ưu tiên tiêm vắc xin Covid-19.

Đối tượng tiêm vắc xin là toàn bộ người dân trong độ tuổi có chỉ định sử dụng vắc xin theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Đối tượng tiêm chủng thuộc các cơ sở, tổ chức, doanh nghiệp nêu trên bao gồm cả nhà nước và tư nhân.

Tuy nhiên, do bối cảnh hiếm nguồn vắc xin, nên ưu tiên cho lực lượng tuyển đầu phòng chống dịch và lực lượng tuyến đầu trong thúc đẩy, phát triển kinh tế.

1. Người làm việc trong các cơ sở y tế, ngành y tế (công lập và tư nhân).

2. Người tham gia phòng chống dịch (thành viên Ban chỉ đạo phòng, chống dịch các cấp, người làm việc ở các khu cách ly, làm nhiệm vụ truy vết, điều tra dịch tễ, tổ Covid dựa vào cộng đồng, tình nguyện viên, phóng viên…).

3. Lực lượng quân đội.

4. Lực lượng công an.

5. Nhân viên, cán bộ ngoại giao của Việt Nam và thân nhân được cử đi nước ngoài; người làm việc trong các cơ quan ngoại giao, lãnh sự, các tổ chức quốc tế hoạt động tại Việt Nam.

6. Hải quan, cán bộ làm công tác xuất nhập cảnh.

7. Người cung cấp dịch vụ thiết yếu: hàng không, vận tải, du lịch; cung cấp dịch vụ điện, nước.

8. Giáo viên, người làm việc, học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục, đào tạo; lực lượng bác sĩ trẻ; người làm việc tại các cơ quan, đơn vị hành chính; các tổ chức hành nghề luật sư, công chứng, đấu giá… thường xuyên tiếp xúc với nhiều người;

9. Người mắc các bệnh mạn tính; người trên 65 tuổi.

10. Người sinh sống tại các vùng có dịch.

11. Người nghèo, các đối tượng chính sách xã hội.

12. Người được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cử đi công tác, học tập, lao động ở nước ngoài hoặc có nhu cầu xuất cảnh để công tác, học tập và lao động ở nước ngoài; chuyên gia nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

13. Các đối tượng là người lao động, thân nhân người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp (bao gồm cả doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu chế xuất, doanh nghiệp kinh doanh vận tải, tín dụng, du lịch…), cơ sở kinh doanh dịch vụ thiết yếu như các cơ sở lưu trú, ăn uống, ngân hàng, chăm sóc sức khỏe, dược, vật tư y tế… cơ sở bán lẻ, bán buôn, chợ, công trình xây dựng, người dân ở vùng, khu du lịch.

14. Các chức sắc, chức việc các tôn giáo.

15. Người lao động tự do.

16. Các đối tượng khác theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Y tế hoặc Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố và đề xuất của các đơn vị viện trợ vắc xin cho Bộ Y tế.

Quyết định 3355/QĐ-BYT có hiệu lực từ ngày ký và thay thế các Quyết định 1467/QĐ-BYT ngày 05/3/2021, 1464/QĐ-BYT ngày 05/3/2021.

Nhiều người sau khi tiêm gặp tác dụng phụ, thậm chí nhiều phản ứng phụ. Tuy nhiên, đây là điều bình thường cho thấy cơ thể đang tạo ra cơ chế tự bảo vệ.

Các tác dụng phụ thường gặp trên cơ thể sau tiêm:
– Đau trên cánh tay nơi có mũi kim tiêm vào.
– Mẩn đỏ khu vực tiêm.
– Sưng tấy nơi tiêm.

Cảm giác thường thấy của người sau tiêm:
– Người cảm thấy mệt mỏi.
– Có thể gặp tình trạng đau đầu.
– Các cơ bắp bị đau, đặc biệt nơi gần mũi tiêm.
– Cảm giác ớn lạnh, thậm chí rùng mình.
– Buồn nôn muốn ói.
– Có thể làm sốt.

Việc cần làm để giảm tác dụng phụ:
– Sau tiêm vắc xin, sẽ nhận được mảnh giấy nhỏ ghi số điện thoại liên lạc bác sĩ tư vấn. Trên giấy ghi một số lưu ý để người sau tiêm làm theo để giảm tác dụng phụ.
– Giữ tờ giấy kỹ để có số điện thoại liên lạc khi cần, và làm theo những lưu ý trên tờ giấy.
– Dùng thuốc không kê toa như iburofen, acetaminophen, aspirin, hoặc kháng histamine, để giúp giảm đau và khó chịu.
Tuy nhiên, dùng các loại thuốc này phải hỏi ý kiến bác sĩ. Không khuyến khích dùng các loại thuốc này trước khi tiêm chủng.

Việc cần làm để giảm đau:
– Để giảm cảm giác đau, dùng khăn sạch làm mát áp lên nơi đã tiêm trên bả vai.
– Vận dụng, co giãn cánh tay phải nơi được tiêm để thư giãn, bớt đau.
– Để tránh cảm giác gây gây sốt, nên uống thật nhiều nước, nhưng chia ra uống nhiều lần.
– Mặc trang phục thoáng mát, nhẹ nhàng để cơ thể thư thả.

Trường hợp nào cần gọi bác sĩ:
– Gọi cho bác sĩ theo số liên lạc trên tờ giấy nhận sau tiêm để thông báo tình trạng hiện tại nếu vị trí tiêm mẩn đỏ hoặc đau nhức kéo dài sau một ngày.
– Nên gọi cho bác sĩ, cơ quan y tế nếu tình trạng đau, sốt kéo dài, cảm giác cơ thể không ổn.

Những lưu ý khác:
– Tác dụng phụ không nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt của người sau tiêm, nhưng sẽ mất sau ít ngày.
– Cần tiêm đủ 2 mũi vắc xin để đảm bảo đủ miễn dịch, ngay cả khi gặp tác dụng phụ ở lần tiêm đầu, trừ trường hợp bác sĩ khuyến cáo không tiêm.
– Nếu có phản ứng dị ứng nghiêm trọng ngay lập tức sau mũi tiêm đầu, tạm dừng mũi tiêm thứ 2, tham vấn ý kiến bác sĩ.